ايضا * ( « وَلِلَّه يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَالْمَلائِكَةُ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ » ) * نحل : 49 . آيهء گذشته دربارهء عقلا است ولى اين آيه اعم از آنست مگر آنكه « من » در آيهء اول به غير عقلا نيز شامل باشد بقرينهء آنكه همهء موجودات نسبت به خدا شاعر و عاقلاند . ايضا * ( « أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الله يَسْجُدُ لَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْه الْعَذابُ . . . » ) * حج : 18 . ناگفته نماند كلمهء * ( « وَمَنْ فِي الأَرْضِ » ) * در صدر آيه شامل تمام مردم است با در نظر گرفتن آن روشن مىشود كه مراد از * ( « وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ » ) * كه عطف بر * ( « مَنْ فِي السَّماواتِ » ) * است سجدهء بخصوصى است غير از سجدهء اوّلى و قهرا مراد از آن سجدهء تشريعى است يعنى همهء آنان كه در آسمانها و زمين است و آفتاب و ماه و ستارگان و كوهها و درختان و جنبدگان ، به خداوند خاضعاند و در اين ميان بسيارى از مردم از قوانين و تشريع خداوند نيز پيروى ميكنند و بر بسيارى از آنان كه اطاعت نميكنند عذاب خدا حتمى است ( از الميزان ) . ولى باز معلوم نيست كه مراد از سجدهء كثيرى از مردم سجدهء معروف نماز باشد و شايد مراد مطلق خضوع و اطاعت از فرامين خدا باشد . [ سجده هاى واجب قرآن ] سجده هاى واجب قرآن مجيد در چهار آيه است كه بمحض خواندن يا شنيدن يكى از آنها بلا فاصله واجب است به سجده افتاد چهار آيهء فوق از اين قرارند : 1 - * ( « إِنَّما يُؤْمِنُ بِآياتِنَا الَّذِينَ إِذا ذُكِّرُوا بِها خَرُّوا سُجَّداً وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ » ) * سجده : 15 . 2 - * ( « وَمِنْ آياتِه اللَّيْلُ وَالنَّهارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّه الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاه تَعْبُدُونَ » ) * فصلت : 37 . 3 - * ( « فَاسْجُدُوا لِلَّه وَاعْبُدُوا » ) * نجم : 62 .